Zaman Tüneli

Osmanlı Anayasası’nın yeniden ilân edilmesiyle birlikte fikri tartışmalar canlanmış ve İslamcı dergiler hayat bulmaya başlamıştır.

Tüm İslam dünyasını ilgilendiren savaş süresince İslamcı neşriyat halkın maneviyatını güçlendirmek üzere savaşı sık sık büyük bir cihad olarak sayfalarında işlemiştir.

Osmanlı Devleti’nin başkenti İstanbul 13 Kasım 1918’de işgal edildi. İşgal İslamcılar tarafından yoğun şekilde protesto edildi.

15 Mayıs 1919’da İzmir’in İşgali üzerine Türk Ocağı ve Karakol Cemiyeti tarafından düzenlenen mitinglerde işgale karşı halk direnişi gündeme getirildi.

İstanbul’un 16 Mart 1920 tarihinde resmen işgal edilmesi üzerine TBMM Ankara’da 23 Nisan 1920 Cuma günü 115 milletvekilinin katılımı ile açıldı.

Hakkında günümüzde de tartışmaların devam ettiği Lozan Barış Konferansı dönemin İslamcı dergilerinde de ciddi bir biçimde tartışılmış ve eleştirilmiştir.

İkinci Dönem TBMM’de Mustafa Kemal’in hazırladığı anayasa değişikliği teklifinin kabul edilmesiyle Türkiye Devleti’nin yönetim şekli Cumhuriyet olarak belirlendi.

Birinci Meclis’teki ikinci grup tarafından kurulan ve Türkiye Cumhuriyeti tarihinin ilk muhalefet partisi olan TCF, Şeyh Said İsyanı bahanesiyle yürürlüğe konan Takrir-i Sükûn kanunu neticesinde kapatılmıştır.

Şeyh Said İsyanı sonrasında yürürlüğe konan Takrir-i Sükûn Kanunu neticesinde kamusal hayat ağır bir biçimde denetlenmeye başlanmış, devlet-toplum ilişkileri uzun vadede çok yönlü bir biçimde yara almıştır. Bu tarihten itibaren İslamcılık uzunca bir süre kamusal hayattan çekilmek zorunda kalmıştır.

Halkın kılık ve kıyafetinin düzenlenerek Batı ülkelerindeki normlara uygun hâle getirilmesi için 1925 yılında yapılan kanuni düzenleme uzunca bir süre İslamcı popüler muhalefetin odak noktasını teşkil etmiştir.

Aralarında Refik Halit, Mustafa Sabri ve Çerkes Ethem gibi genellikle İttihat Terakki muhalifi İtilafçılardan oluşan yüz elli isim Milli Mücadeleye muhalefet ve işbirlikçi olmak suçlamasıyla 28 Mayıs 1927’de yurttaşlıktan çıkarılmışlar ve yurt dışına sürgüne gönderilmişlerdir.

İzmir’in Menemen ilçesinde, yedek subay olan öğretmen Mustafa Fehmi Kubilay’ın öldürüldüğü olayın, zamanın Nakşibendi lideri Şeyh Esat ve yandaşları tarafından planlandığı ve uygulandığı iddia edilmiş ve kurulan mahkemede bu isimler idam edilmiştir. Olay Cumhuriyet tarihi boyunca laik-dindar kutuplaşmasının temel öğelerinden birisini teşkil etmiştir.

Dersim’de 1937-38 yıllarında Dersim aşiretleri tarafından başlatılan isyan ağır bir biçimde bastırıldı ve çok sayıda kişi öldürülürken 12.000’e yakın insan zorunlu göçe tabi tutuldu. Dersim, uzunca bir süre Kemalizmin sadece İslamcılara değil farklılık gösteren tüm toplum kesimlerine baskısının bir sembolü olmuştur.

Kore’de devam eden iç savaşta görev alan bir Türk Tugayı, Kore Savaşı sırasında 1950’den 1953’e kadar Birleşmiş Milletler Ordusu’nun komutası altında savaşmıştır. Tugay’ın Kore’ye gidişi ve savaştaki haberleri dönemin diğer yayınlarında olduğu gibi İslamcı dergilerde de geniş yer bulmuştur. Dönem dergilerinde genel olarak Müslümanlığın Kore’de yayılma ihtimaline dair heyecan gözlenmektedir.

Dönemin İslamcı dergilerinde kendisine geniş yer bulan İstanbul’un Fethi’nin 500. Yıldönümü kutlamaları Osmanlı tarihine dönüşü sembolize eden önemli bir dönüm noktası olarak görülmektedir. Günümüzdeki Fatih imgesini kuran bu kutlamalar kitlesel katılıma şahit olmuştur.

27 Ekim 1957’de yapılan genel seçimler neticesinde Demokrat Parti oy kaybına uğrasa da iktidarını korumuştur. Muhalefet seçimlere hile karıştığı iddiasıyla geniş çaplı bir protesto hareketi başlatırken DP de buna cevap vermiştir. İktidar ve muhalefet arasında bir türlü dinmeyen gerilimler ve olaylar darbeye giden yolu açmıştır. 27 Mayıs 1960 tarihinde 37 düşük rütbeli subayın emir komuta zinciri dışında yaptığı darbe neticesinde çok partili dönemde dini grupların elde ettiği görece serbestlik içerisinde artan İslamcı yayın faaliyetleri kesintiye uğramış, bir takım dergiler kapatılmış ve önde gelen yazarlar gözaltına alınmıştır.

Süleyman Demirel liderliğinde seçimlerden galip çıkan AP, muhafazakar söylemi sebebiyle dönemin bazı dergileri tarafından desteklense de özellikle Büyük Doğu tarafından çokça eleştirildi.

1970’lere damgasını vuran sağ-sol çatışması İslamcılar arasında birçok tartışmayı tetikledi. Dönemin çoğu dergisindeki ortak tema sağ merkezli antikomünizm iken “Ne sağ, ne sol; tek yol İslam” söylemi de bu dönemde gelişti.

Necmettin Erbakan’ın başbakan yardımcısı olduğu CHP-MSP koalisyonu tarafından gerçekleştirilen Kıbrıs Harekatı milliyetçilerin yanında birçok İslamcı dergiden de destek gördü.

Ankara Üniversitesi Talebe Derneği adına çıkarılan Talebe dergisi, Mehmet Bekaroğlu, M. Önal Mengüşoğlu, Ahmet Ertürk, Cahit Koytak’ın içinde bulunduğu bir ekip tarafından yayımlanmaya başladı.

Ziya’ül Hak Pakistan’da yönetimi devralıyor.

Necip Fazıl Kısakürek tarafından 1943 yılından itibaren 17 devre ve 558 sayı olarak aralıklarla yayımlanan Büyük Doğu’nun son sayısı çıktı.

Sovyetler Birliği’nin Afganistan’ı işgal etmesiyle başlayan direniş birçok dergi tarafından yakından takip edilerek desteklendi.

Süleyman Demirel, Bülent Ecevit, Necmettin Erbakan ve Alparslan Türkeş göz altına alındı.

Hareket 187. sayısı ile kapandı. Toplamda 5 farklı dönemde çıkan dergi Nurettin Topçu’nun vefatından sonra 29 sayı çıkarılabildi.

Yeni Anayasa yürürlüğe girdi ve Kenan Evren cumhurbaşkanı oldu.

1. Özal Hükümeti göreve başladı. Özal dönemin İslamcı dergilerinde çok eleştirilse de 2000 sonrasında bu eleştiriler yerini övgüye bırakmıştır.

Ankara Kocatepe Camii’nin açılışını Başbakan Turgut Özal yaptı. Kocatepe Cumhuriyet tarihinde bir başbakan tarafından açılan ilk cami olarak tarihlere geçti.

Turgut Özal, TBMM'de yapılan oylamada 263 oyla Türkiye'nin 8. cumhurbaşkanı oldu.

İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra Doğu Almanya ve Batı Almanya olarak ikiye ayrılan Almanya, Berlin Duvarı’nın yıkılmasıyla birleşti.

Berlin Duvar’ının yıkılması, SSCB’nin dağılması gibi gelişmelerin ardından Varşova Paktı da feshedildi.

Yoğun katliamlara sahne olan Bosna Savaşı başladı. Türkiye’de İslamcı dergilerde geniş bir yer tutan bu savaş 1995’e kadar sürdü.

Grup Genç İlk albümleri Şehadet Vakti ile müzik piyasasını marş ve ezgilerle tanıştırdı.

Sivas’ta Pir Sultan Abdal Şenlikleri sırasında çıkan olaylar sırasında Madımak Oteli’nin yakılması sonucu 35 kişi hayatlarını kaybetti.

Filistin Kurtuluş Örgütü (FKÖ) lideri Yaser Arafat ve İsrail Başbakanı İzak Rabin barış anlaşmasının yaptı.

Cumhuriyet tarihinin ilk Din Şûrası toplandı. Başbakan Tansu Çiller toplantıda başını örterek ayet okudu.

Filistin Kurtuluş Örgütü lideri Yaser Arafat ile İsrail başbakanı İzak Rabin, Batı Şeria’nın Filistin yönetimine devri konusunda anlaştılar.

Erken genel seçim yapıldı. Refah Partisi seçimden birinci parti olarak çıktı, ikinciliği milletvekili sayısı bakımından DYP, oy oranı açısından ANAP aldı.

ANAP ve DYP koalisyonunun bozulmasıyla hükümeti kurma görevi Necmettin Erbakan’a verildi. Refah Partisi, DYP ile Refah-Yol hükümetini kurdu.

Refah Partili Sincan Beledi Başkanı Bekir Yıldız’ın katılımıyla Kudüs Gecesi düzenlendi. İran Büyükelçisi Muhammed Rıza Bagheri’nin katıldığı gece ulusal basında farklı şekillerde yansıtılarak gündemi uzunca bir süre meşgul etti.

Milli Güvenlik Kurulu “irtica” gündemiyle toplandı. 8 yıllık zorunlu eğitim, İmam Hatip lisesi orta kısımlarının kapatılması ve Kur’an kurslarının durumu gibi konuları kapsayan 18 maddelik bir liste imzalanması için Erbakan’a sunuldu.

Refah Partisi laiklik ilkesine aykırı eylemlerde bulunduğu gerekçesiyle kapatıldı. Necmettin Erbakan’ın da aralarında bulunduğu altı isme 5 yıl siyaset yasağı getirildi.

Milli Görüşün en ılımlı partisi olan Fazilet Partisi laiklik karşıtı eylemler yaptığı ve Refah Partisi’nin devamı olduğu gerekçeleriyle kapatıldı.

ABD’de kaçırılan dört yolcu uçağı ile Dünya Ticaret Merkezi ve Pentagon’a intihar saldırıları düzenlendi. Saldırılarda toplamda 2 bin 996 kişi hayatını kaybetti. Bu saldırılar dünya siyasetinde önemli bir kırılma oluşturdu.

Irak’ın El-Kaide’ye destek verdiği iddiası ile başlatılan 2. Körfez Savaşı ABD’nin Bağdat’ı bombalamasıyla başladı.