Temel Meseleler ve Kavramlar: Islah Çalıştayı Gerçekleştirildi

Temel Meseleler ve Kavramlar: Islah Çalıştayı Gerçekleştirildi

Temel Meseleler ve Kavramlar serlevhalı düzenlenen çalıştayların ilki gerçekleşti.

İDP çalıştay serisinin ilki olan İslamcılık Çalışmalarında Yönelimler 15 Haziran 2019 tarihinde gerçekleştirilmiştir. Sahadaki araştırmaların mevcut durumu ve yöntem problemlerinin tartışıldığı bu oturum ışığında planlanan yeni çalıştay serisi ile çağdaş dünyadaki İslam düşüncesinin temel unsurları ve sınırları araştırmacıların görüşleri ile masaya yatırılacaktır. Bu minvalde gerçekleştirilen ikinci çalıştayda Temel Meseleler ve Kavramlar çerçevesi altında ISLAH kavramı tartışılmıştır.

Prof. Dr. Mehmet Ali Büyükkara, Doç. Dr. Özgür Kavak ve Doç. Dr. Murat Kayacan’ın sunumları ile başlayan Temel Meseleler ve Kavramlar: Islah çalıştayında alanın uzman isimleriyle birlikte lisansüstü seviyesinde çalışmalarını sürdüren akademisyenler bir araya geldi. Çalıştayın ilk oturumu Lütfi Sunar’ın moderatörlüğünde başladı. Lütfi Sunar, İslamcı Dergiler Projesi’nin 2013’ten bu yana süren serüveninden ve mevcut durumda akademik dünyaya verdiği katkılardan bahsettikten sonra açılış konuşmasını yapması için İLEM Yönetim Kurulu Başkanı Süleyman Güder’e sözü devretti. Güder, İlem’de üretilen çalışmaların önemli bir kısmının bu tür yuvarlak masa toplantılarında tartışıldığını belirtti.

Çalıştay, Özgür Kavak’ın “Klasikten Moderne Islah Fikrinin Değişimi: Reşid Rıza Örneği” başlığındaki sunumuyla başladı. Kavak, klasik dünyada (1830’lara gelene kadar) ıslah kavramından ziyade tecdîd kavramının mevcut olduğunun ve modern dönemlerde ise ıslah ve tecdîd kavramının beraber anıldığına vurgu yaparak konuşmasına başladı. Kavramın kökenleri, tarih içinde hangi bağlamlarda kullanıldığı ve ıslah kavramı ile ilişkisini detaylandırdı. “Allah her yüzyılın başında bu ümmete dinini tecdîd edecek kimse(ler) gönderir.” ( Ebu Dâvûd, Melâhım, 1.) hadisinin ışığında tecdîd kavramının; ilmi tecdîd ve siyasi tecdîd olarak iki ayrı veçhede değerlendirildiğini belirten Kavak, bu konuyu müstakil olarak ele alan metinlerin oldukça az olduğuna dikkat çekti. Özgür Kavak, konuşmasını hem ilmi tecdîd hem de siyasi tecdîd kavramının literatürdeki tartışma noktalarını açarak konuşmasına devam etti. Bu tartışmalar; tecdîd hadisinin sıhhati ve hadisin farklı lafızlarla rivayeti, tecdîde niçin ihtiyaç duyulduğu, müceddidin yüzyıl ara ile geldiği ve bu sürenin neye göre belirlendiği; müceddidin kimliği ve son olarak da müceddid olarak anılan ulema ve siyasi müceddidlerin isimler.

Mehmet Ali Büyükkara’nın “Tecdid mi, Islah mı Yoksa Reform mu?: Çağdaş İslam Düşüncesinde Islah Fikrinin Farklı Yansımaları” başlığı ile sunduğu ikinci oturumun başkanlığını Vahdettin Işık üstlendi. Büyükkara, tecdîd, ıslah ve reform kavramlarının aralarında nüans denemeyecek büyüklükte mana farklarının olduğunun altını çizerek konuşmasına başladı. Klasik dönemde tecdîd kavramının daha çok Müslümanlar ile İslam arasında vuku bulmuş gevşemenin aşılması, dinle irtibatın yeniden güçlendirilmesi, bidatların temizlenip dinin asli suretine kavuşturulması işi için kullanıldığını söyleyen Büyükkara, 19.yy itibariyle kavramın daha çok toplumsal ve siyasal alanda yapılması gereken “ıslah” çabaları yerine kullanıldığını ifade etti. Konuşmanın devamında tecdidi yapacak müceddidin, metinlerde belirtilen kabiliyetleri izah edildikten sonra artık tecdid yerine kullanılan ve hareket odaklı bir kavram olarak karşımıza çıkan ıslahın öncülerinin özelliklerinden bahsedildi. Büyükkara, Çağdaş İslam düşüncesinde farklı şekillerde anlaşılmış olan ıslah kavramının yaygın anlamının gelenekçi ve modernist dini anlayışları kendinde bağdaştıran kültürel ve siyasi bir akım olmasıdır. Bu anlamda ıslahatçılık yüzünü modernizme dönmüş ama geleneksel olanla da bağlarını saklı tutmaya gayret göstermiş bir hareket biçimidir.

Çalıştayın üçüncü ve son oturumu Mahmut Hakkı Akın’ın başkanlığında Murat Kayacan’ın “Kuran’da ‘Islah’ ve Çağdaş Yorumları: Tefsîrü’l Menâr Örneği” başlığı ile devam etti. Kayacan, ıslah kavramının Kur’an’da kullanım şekillerinden bahsettikten sonra kavramın çağdaş yorumunu Menâr tefisiri örneğinde dile getirdi. Kayacan’ın konuşması Tefsîrü’l-Menâr bağlamında temel olarak şu soruların yanıtlarını aramıştır; Kur’an’da “ıslah kelimesinin çağdaş yorumları” bağlamında Kur’an bilgisi yetkin düzeyde olup aynı zamanda ıslah ile özdeşleşmiş şahsiyetler mevcut mudur? Kur’an ıslah ile doğrudan (salah ve türevleri) ve dolaylı kelime ve kavramlara dair hangi ayetleri içermektedir? Kur’an’da ne tür ıslah yöntemleri mevcuttur? Islahın genel ve özel faydalanıcıları kimlerdir? Islahın gerçek ve görüntüde özneleri kimlerdir? Bu sorular ışığında konuşmasını açan Kayacan, ıslah kavramını Muhammed Abduh, Reşid Rıza ekolünde neleri kapsadığını detaylandırarak sunumuna son verdi.

Çalıştayın her üç oturumunda da sunumların akabinde başlıklar katılımcıların müzakeresine açıldı. Sunumların ışığında yapılan müzakere ve tartışmalar, kavramın köken itibariyle ve çağdaş yorumlarıyla nasıl kullanıldığı, bu kavramın günümüzdeki yerini tespiti bağlamında önemli açılımlar getirdi. Oturumların sonunda proje koordinatörü Lütfi Sunar periyodik olarak devam etmesi planlanan bu çalıştayların üçüncüsünün ne olması gerektiğini katılımcıların istişaresine sundu. Her bir çalıştayın bu alandaki tartışmaları konuların anlaşılması hususunda bir gediği kapattığının altını çizen Sunar, aynı zamanda bu müzakereler sonunda açığa çıkan eksiklerin bir sonraki çalışmanın konusu olduğunu belirtti. Çalıştay, katılımcılardan sonraki konu hakkındaki görüşleri alındıktan sonra sonlandırıldı.

Paylaş: